ورود به دنیای شبکه ...
National Observatory of Iran

پیشرفت علم نجوم در ایران

رصدخانه ملّی ایران در ۳۳ کیلومتری جنوب‌غرب کاشان و ۱۲ کیلومتری غرب قمصر و ۷ کیلومتری شمال‌شرق شهر کامو و چوگان و در قلهٔ ۳٬۶۰۰ متری گرگش دومین قله مرتفع رشته‌کوه کرکس ساخته شده‌است. گنبد تلسکوپ و سازهٔ تلسکوپ در قله نصب شده‌است.

رصدخانهٔ ملی ایران در ارتفاع ۳٬۶۰۰ متری و در قلهٔ گرگش احداث می‌شود. بر اساس تغییرات اعمال شده در طرح توسعهٔ این سایت در سال ۱۳۹۵ تلسکوپ ۳٫۴ متری و سایر تجهیزات به‌صورت مرکزی کنترل و مدیریت می‌شوند. پشتیبانی از سایت از رصدسرا که در ۷ کیلومتری شمال‌شرق شهر کامو قرار دارد انجام می‌شود. رصدسرا شامل بخش‌های پژوهشی، کارگاه‌ها و اقامتگاه‌ها و همچنین سایر تجهیزات رصدی در دیگر طول موج‌هایی است که لزوماً نیازمند نصب در نقاط مرتفع نیستند. قله گرگش در محدوده جغرافیایی کامو و از نظر تقسیمات کشوری در حریم روستای زیبای گردشگری کامو واقع شده‌است.

نخستین تلسکوپ رصدخانهٔ ملی ایران تلسکوپ ۳٫۴ متری با اپتیک کاسیگرین ریچی-کرتن است. قطر آینهٔ اصلی ۳٫۴ متر و قطر آینهٔ دوم ۶۰ سانتی‌متر است. این تلسکوپ توسط مهندسان رصدخانهٔ ملی ایران به‌طور کامل طراحی و در یکی از کارخانجات صنعتی ساخته می‌شود. آینه‌های تلسکوپ و سایر تجهیزات مورد نیاز تحویل رصدخانهٔ ملی ایران شده‌است. پایهٔ تلسکوپ از نوع سمتی-ارتفاعی است و می‌تواند با دقت بسیار بالا (کسری از ثانیهٔ قوسی) اجرام آسمانی را دنبال کند.

عملیات ساختمانی قلهٔ گرگش روستای قزاآن و نصب بخش عمدهٔ گنبد تلسکوپ رصدخانهٔ ملی ایران در آبان ۱۳۹۹ به پایان رسید. رصدخانهٔ ملی ایران در سال ۱۴۰۰ به بهره‌برداری رسید. در ۲۳ مهر ۱۴۰۱ اولین بار رسما تلسکوپ راه اندازی و تصاویر دریافت شده منتشر شد.

قدرت‌نمایی تصاویر تلسکوپ ایرانی در مقایسه با قوی‌ترین تلسکوپ‌های جهان

حبیب خسروشاهی؛ استاد نجوم و مجری طرح رصدخانه ملی ایران در صفحه شخصی خود نوشت:‌ تصویر کهکشان NGC23 با تلسکوپ 3.4 متری رصدخانه ملی ایران با وضوح یا تفکیک 0.65 ثانیه قوسی در مرحله انجام تنظیمات تلسکوپ ثبت شده است. این تصاویر برای پردازش و تحلیل علمی ثبت نمی‌شوند بلکه جنبه فنی دارند و هدف ما همچنان انجام اندازه‌گیری‌ها برای تعیین کیفیت عملکرد زیرسامانه‌های تلسکوپ است.

این تصویر مربوط به تصویر کهکشان NGC23 با تلسکوپ ایرانی رصدخانه ملی ایران است

ما در همین تصویر مناطق تشکیل ستاره و خط غبار در کهکشان مشهود است. رنگ بخش‌های مختلف این کهکشان هر کدام نشانگرگونه ستاره غالب در آن منطقه است بخش مرکزی (با رنگ روشن) ستاره‌های پیر و بخش بازوهای کهکشان (با رنگ آبی و بنفش) شامل ستاره‌های جوان‌تر است.

این تصاویر برای تفسیر علمی باید مراحل داده گاهی را سپری کنند که در این مقطع از فعالیت تنظیمات تلسکوپ لزومی به آن احساس نمی‌شود. این کهکشان در فاصله تقریبی 200 میلیون سال نوری از ما قرار دارد و همچون سایر کهکشان غیرنزدیک در اثر انبساط هابلی از ما و سایر کهکشان‌ها دور می‌شود.

با وجود اینکه تلسکوپ 3.4 متری هنوز در ابتدای مسیر تنظیمات است اما مقایسه این تصویر با تصویر همان کهکشان با تلسکوپ 2.5 متری اسلون که بخش اعظم آسمان را مساحی کرده است، نشان‌دهنده توان تلسکوپ ملی در ثبت تصاویر با کیفیت و با توان تفکیک بالا است. به مرور زمان و با تکمیل الگوریتم‌های تنظیم خودکار شاهد بهبود کیفیت تصاویر نیز خواهیم بود.

این مربوط به تصویر همان کهکشان با تلسکوپ "اسلون" است

جزئیات پیچیده‌ترین فناوری‌های به‌کاررفته در تلسکوپ ایرانی رصدخانه ملی

در اجرای طرح رصدخانه ملی ایران تا سال 1400 حدود 2.5 میلیون نفرـ ساعت صرف مطالعه، طراحی، مهندسی و ساخت آن شده و بیش از 100 هزار قطعه اپتیکی، مکانیکی و کنترل در تلسکوپ و گنبد به‌کار رفته است.

اُپتیک

ینه اصلی تلسکوپ 340سانتی‌متر قطر دارد و ضخامت آن 18 سانتی‌متر است. این آینه 4تنی با یک حفره مرکزی 700میلی‌متری به‌روی پایه سمتی‌ ـ ارتفاعی قرار می‌گیرد. میدان دید این تلسکوپ 20 دقیقه قوسی است و می‌تواند اجرام آسمانی را با دقت 0.2 ثانیه قوسی (حدود 0.0005 درجه قوسی) در حضور جریان باد دنبال کند.

قطر آینه ثانویه نیز 60 سانتی‌متر و صافی سطح آن بهتر از 2 نانومتر است و با یک سامانه عملگر 6محوره و با دقت بسیار بالا کنترل می‌شود.

گُنبد

گنبد تلسکوپ یک ماشین به‌ابعاد تقریباً 16 متر مجهز به 8 چرخ است. 4 عدد از این چرخ‌ها متحرک و 4 چرخ دیگر هرزگرد هستند اما همه چرخ‌ها در تحمل بار مشارکت می‌کنند. حدود 20 قطعه متحرک غول‌پیکر مانند شاترها، پنجره‌های هواشویی، سپر باد، سپر ماه، جرثقیل و… روی این سازه عظیم و وزین 250تنی که با دقت دهم درجه می‌چرخد و با تلسکوپ همگام است، قرار دارند.

برخی از این قطعات در کمتر گنبدی در جهان وجود دارند. گنبد رصدخانه در عین محافظت از تلسکوپ در برابر شرایط محیطی، با دَوَران همزمان با تلسکوپ شرایط را برای رصد بهتر آسمان فراهم می‌کند.

National Observatory of Iran

سازه نگهدارنده آینه اصلی

ین قطعه یکی از قطعات مهم تلسکوپ است که آینه به‌روی آن قرار می‌گیرد و علاوه بر نگهداری آینه باید به بازوهای عملگر اجازه دهد تغییرات شکل آینه را کنترل کند و فشارهای وارده به آینه را نیز از بین ببرد. برای ساخت این قطعه بیش از 3 هزار فرایند سوراخ‌کاری، جوشکاری و ماشین‌کاری به‌روی آن صورت گرفته است.

پایه تلسکوپ

این سازه یک پایه سمتی‌ ـ ارتفاعی شامل دو محور چرخشی است که ترکیب آنها با هم اجازه می‌دهد اجرام آسمانی رصد شوند و در عین حال،‌ تلسکوپ حجم کمی را اشغال کند. سازه تلسکوپ 90 تن وزن دارد که 70 تن آنها متحرک است.

قسمت متحرک روی چهار عدد یاتاق هیدرواستاتیک شناور است که اصطکاک ایستایی در این قسمت از سازه تقریباً‌ صفر است، این نخستین سامانه از این نوع است که در ایران طراحی و ساخته شده است.

سامانه کنترلی

سامانه کنترلی ترکیبی از نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای مختلف است که از بخش‌های اصلی “سامانه نظارت رصد (OSS)”، “سامانه نظارت رصدخانه (OMS)”، “سامانه کنترل تلسکوپ (TCS)”، و “سامانه ایمنی (ILS)”، تشکیل شده است.

این نخستین بار است که در فرایندهای رصدی ایران از یک سامانه “برنامه‌ریز هوشمند” استفاده شده است تا جدول زمانی رصد را به بهترین شکل تنظیم کند. علت استفاده از این سامانه این است که اجرام آسمانی به‌موقع رصد شوند و در عین حال، تلسکوپ کمترین استهلاک را داشته باشد.

اتاق رصد و ساختمان لایه‌نشانی

جانمایی این ساختمان و نحوه طراحی آن با استفاده از داده‌های علمی طرح صورت گرفته است تا علاوه بر دسترسی آسان و بدون هزینه زیاد برای انتقال آینه از گنبد به آن،‌ هیچ خللی در کار داده‌گیری و رصد تلسکوپ 3.4متری ایجاد نکند.

همچنین ساختمان به‌نحوی در قله جایابی شده است تا بتوان از آن برای کنترل سایر تجهیزات رصدی موجود و آتی بهره گرفت. در این ساختمان اتاق‌های مجزا برای تیم کنترل و رصدگران، اتاق جلسات، اتاق سرور و مکانیک و امکانات رفاهی مورد نیاز افراد در نظر گرفته شده است.

سالن لایه‌نشانی به‌مساحت 200 مترمربع، مجهز به جرثقیل سقفی 15تنی برای سامانه لایه‌نشانی با محفظه 40مترمکعبی است. شست‌وشو و لایه‌نشانی تلسکوپ در این سالن انجام می‌شود.

با وجود تنگناهای تحریم، تلسکوپ این رصدخانه به‌طور کامل از صفر تا صد توسط متخصصان داخلی طراحی و ساخته شده است و فقط آینه‌های این تلسکوپ (به‌دلیل نیاز به فناوری‌های انحصاری در ساخت) که آن هم بعداً با توان متخصصان ایرانی در داخل کشور لایه‌نشانی و به آینه تبدیل شد،‌ از خارج از کشور تهیه شده است.

در واقع قطعه سرامیکی تلسکوپ که برای تبدیل شدن به آینه مورد استفاده قرار گرفته است به‌دلیل اینکه نیاز به فناوری‌های انحصاری داشته از کشور آلمان خریداری شده است که کار صیقل دادن این قطعه نیز به‌مدت 4 سال در کشور فنلاند انجام شده است.

گنبد و تلسکوپ زیر نور کهکشان راه شیری

تلسکوپ 3.4متری رصدخانه ملی ایران با قدرت رهگیری حدود یک به‌روی 36هزارم درجه ساخته شده است؛ در حالی که در کشور ما هیچ وسیله رهگیری با این دقت وجود ندارد که در عین حال 100 تن وزن و 11 متر ارتفاع هم داشته باشد؛ ضمن آنکه باید در هوای آزاد و در مقابل بادهای با سرعت بیش از 40 کیلومتر بر ساعت نیز قرار گیرد.

در این مقاله ی لاین نت  با رصدخانه ملی ایران آشنا شدیم و اطلاعاتی کسب کردیم. از اینکه همراه ما بودید صمیمانه متشکریم.

با تشکر از منابع محترم:

https://www.tasnimnews.com

https://www.wikipedia.org/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

جستجو در سایت

دسته بندی ها

درحال بارگذاری ...
بستن
مقایسه